الگوی تکرارپذیر در روایتسازی؛از پیشفرضهای رسانهای تا زمینهسازی برای اقدامات نظامی/یادداشت

گزارش اخیر روزنامه نیویورک تایمز درباره احتمال ارتباط سدهای ایران با مراکز نظامی، نمونهای از نوعی روایتسازی است که مرز میان واقعیت و فرضیه را به شدت کمرنگ میکند. اگرچه این رسانه با استفاده از واژه «احتمال» تلاش کرده تا از نظر فنی و حقوقی، از مسئولیتِ انتشار یک خبرِ تأییدنشده شانه خالی کند، اما این حاشیه امن زبانی، از مسئولیت اخلاقی آن در برابر پیامدهای این گزارش نمیکاهد. در واقع، خیلی فرق نمیکند که این روایت بر اساس یک برنامه از پیش تعیین شده باشد یا صرفاً حاصل یک فرضیهسازی بدون دقت؛ آنچه اهمیت دارد، «اثرگذاری» این گزارش بر افکار عمومی و تغییر ماهیت زیرساختهای مدنی است.
از منظر قواعد اخلاق حرفهای، رسانههایی با این سطح از نفوذ و اثرگذاری، وظیفه دارند مرزهای میان واقعیت و فرضیه را به شکلی شفاف و بدون ابهام حفظ کنند. وظیفه روزنامهنگاری مسئولانه، ارائه اطلاعاتی است که به شفافیت منجر شود، نه اطلاعاتی که با تکیه بر «احتمالات»، ابهام ایجاد کرده و فضای ذهنی مخاطب را برای پذیرش یک سناریوی جنگی آماده کند. وقتی یک رسانه معتبر، زیرساختهای حیاتی تأمین آب و انرژی را با ماهیت نظامی گره میزند، در حقیقت در حال انجام نوعی «بازتعریفِ هدف» است؛ فرآیندی که حتی اگر از روی بیدقتی باشد، میتواند به همان اندازه خطرناک و آسیبزا باشد.
تاریخ نشان داده است که این الگوی روایتسازی، پیشینه طولانی در سیاستهای تهاجمی دارد. از سناریوی مقدمهسازی برای جنگ عراق با تکیه بر فرضیات مربوط به سلاحهای کشتار جمعی گرفته تا توجیه مداخلات در افغانستان، همگی از همین مسیر عبور کردهاند: تبدیل یک «فرضیه یا احتمال» به یک «واقعیت تهدیدآمیز» در ذهن افکار عمومی. در این میان، گاه رسانهها با بازنمایی مداومِ این تهدیدها، نقشی مخرب ایفا میکنند که در آن، زیرساختهای مدنی از حالت «محافظتشده» خارج شده و به عنوان «اهداف بالقوه» معرفی میشوند. این فرآیند، در واقع زمینهسازی برای عادیسازیِ حملات به زیرساختهای غیرنظامی در آینده است.
در دنیای امروز، تفاوت میان یک گزارش خبریِ دقیق و یک ابزار جنگ روانی، در میزان پایبندی به همان اصل ساده است: شفافیت در تفکیک حقیقت از فرضیه و مسئولیتپذیری در برابر پیامد آنچه به خورد جهان میدهند.
این چالش، وظیفهای مشترک بر دوش تمامی ارکان جامعه میگذارد. حاکمیت باید با شفافیت و مدیریت هوشمندانه، از ارزش استراتژیک این زیرساختها در برابر چشمان جهانی محافظت کند؛ رسانهها باید با نگاهی نقادانه و آگاهانه، از تسلیم شدن در برابر روایتهای گذرا و هیجانی پرهیز کنند؛ و در نهایت، خودِ جامعه باید نسبت به این “جنگ ادراکی” آگاه باشد. تنها با ایجاد یک دیوار دفاعی از آگاهی و حقیقت، میتوان مانع از آن شد که فرضیات ساختگی، به واقعیتهای خونین و ویرانگر در دنیای واقعی تبدیل شوند.
سید مهدی قوامی
برچسب ها :
ناموجود- نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
- نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
- نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.


ارسال نظر شما
مجموع نظرات : 0 در انتظار بررسی : 0 انتشار یافته : 0